Қазақстандық Электр энергетикалық Қауымдастығының (КЭҚ) Төрағасы Талғат Темирханов Energy Monitor қоғамдық қоры ұйымдастырған POWER TRENDS: МЭКС ұлттық жобасы және электр энергетикасы саласын дамыту жоспары. Қазақстандық бизнес үшін мүмкіндіктер конференциясында сөз сөйледі. МЭКС ұлттық жобасын іске асыру нәтижелері таныстырылды.

Т. Темирханов Қазақстандық электр энергетикалық қауымдастықтың «МЭКС ұлттық жобасы және энергиямен жабдықтау» атты көзқарасын ұсынды. Бірнеше тезис айтты.

Тұтас тарифтеу бойынша: 2026 жылғы тамызда электр станциялары мен ЖЭО-лардың газ үшін берешегі 71,9 млрд теңгеге жуықтады. Жанармай бағасы, жалақы және тарифтің басқа баптары жыл бойы өзгеріп отырады, ал тариф жылына бір реттен жиі түзетілмейді. МЭКС шеңберіндегі тарифтің өсуі жинақталып жатқан шығынның аясында болып отыр, бұл іс-шаралардың орындалмау қаупін тудырады.

КЭА не ұсынады? Өндіріс тізбегінде тұтас тарифтеу тетігін енгізу: энергияны алдын ала бекітілген кесте бойынша жеткізу. Екіншіден, желілік қызметтерге екі ставкалы тариф. Мысалы, Ақмола аймақтық энергетикалық комиссиясында берілген техникалық шарттар бойынша желі қуатының 65%-ы пайдаланылмайды.

Желілік компаниялар бос қуатқа техникалық шарттар беруге міндетті. Іс жүзінде тұтынушы қуатты резервке қояды, бірақ мәлімделген көлемді тұтынбауы мүмкін, ал бұл экономика үшін перспективалы басқа жобалардың қосылуына мүмкіндік бермейді.

Ұсыныс: екі ставкалы тариф: жеткізу ақысы және қосылған қуат үшін тұрақты абоненттік төлем. Тұтынушы өзіне қажетті қуатты ғана мәлімдеп, соған ақы төлейді.

Шағын жылумен жабдықтау жүйелерін қолдау: КЭА бағалауы бойынша, абоненттік базасы 50 мыңға дейінгі 245 жылумен жабдықтау кәсіпорны бар. МЭКС-тің қарыз моделі тарифтің жыл сайынғы өсуіне есептелген. Абоненттік базасы шағын, жылу жіберу көлемі төмен кәсіпорындар үшін мұндай өсім жиі көтерілмейтін ауыртпалық болады. КЭҚ жылумен жабдықтау объектілерінің нақты жағдайын ескере отырып, бюджет қаражатын басымдықпен бөлуді ұсынады. Қаражатты МЭКС кезеңіне әкімдіктер бөлуі тиіс. Қолданыстағы ережелер тарифке персоналдың нақты санын қосуға мүмкіндік береді. Тарифтегі еңбекақы қоры нақты санға қарай есептеледі. Әрбір бос орын болашақта қорды қысқартады.

Ұсыныс: ережелермен тарифке персонал санын нормативтен төмен емес және маусымдылықты ескере отырып қосуды белгілеу. КЭА бұл жұмысты бастады: Қауымдастық штат саны нормативтерін жаңартуға кірісті. Және жалпы, басты сұрақ: МЭКС бағдарламасы аяқталғаннан кейін не болады? КЭҚ қазір МЭКС-тен кейінгі тарифтік стратегияны қалыптастыруға кірісуге ең қолайлы сәт деп санайды.